De transitie van var naar de wet dba en modelovereenkomsten
De Verklaring Arbeidsrelatie (VAR) is al lang verleden tijd. In 2026 werken we met de Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (DBA) en de daaraan gekoppelde modelovereenkomsten. Waar de VAR de opdrachtgever nog een zekere mate van fiscale zekerheid bood, is het huidige systeem complexer en legt het de verantwoordelijkheid meer bij beide partijen: zowel de opdrachtgever als de opdrachtnemer. Laten we de belangrijkste verschillen en implicaties hiervan nader bekijken.
Wat de var inhield
De VAR was een verklaring die door de Belastingdienst werd afgegeven aan zzp’ers. Deze verklaring bevestigde dat de zzp’er als ondernemer werd beschouwd en niet als werknemer. Het grote voordeel hiervan was dat de opdrachtgever geen loonheffingen en premies hoefde in te houden en af te dragen. Als achteraf bleek dat de zzp’er toch niet aan de voorwaarden voldeed, lag het risico primair bij de zzp’er zelf. Dit bood de opdrachtgever een hoge mate van fiscale zekerheid.
De wet dba en de verdeling van risico’s
Met de invoering van de Wet DBA zijn de risico’s anders verdeeld. Het doel is om schijnzelfstandigheid tegen te gaan. De Belastingdienst controleert nu of de samenwerking tussen opdrachtgever en opdrachtnemer daadwerkelijk past binnen de kaders van een overeenkomst van opdracht, of dat er in feite sprake is van een verkapt dienstverband. Het cruciale punt hierbij is dat de Belastingdienst achteraf kan beoordelen of de arbeidsrelatie correct is ingevuld. Als zij oordelen dat er sprake was van een dienstverband, kan dit vergaande consequenties hebben, met terugwerkende kracht. Dit betekent dat loonheffingen en premies alsnog bij de opdrachtgever kunnen worden verhaald. Het zorgvuldig opstellen en naleven van overeenkomsten is daarom essentieel.
Modelovereenkomsten: een hulpmiddel met beperkingen
De Belastingdienst heeft diverse modelovereenkomsten gepubliceerd die je kunt gebruiken. Deze overeenkomsten zijn door de Belastingdienst goedgekeurd op fiscale aspecten. Het idee is dat als je volgens zo’n goedgekeurde overeenkomst werkt, je minder risico loopt. Echter, de praktijk blijkt weerbarstiger.
Fiscale goedkeuring, maar niet altijd praktisch
Het belangrijkste om te weten is dat de modelovereenkomsten enkel op fiscale punten zijn gecontroleerd. Dit betekent niet automatisch dat ze juridisch waterdicht zijn voor alle situaties of dat ze optimaal aansluiten bij de specifieke behoeften van jouw opdracht. Vaak zijn deze standaardovereenkomsten te generiek en houden ze onvoldoende rekening met de nuances van een specifieke branche of project. Het simpelweg verwijzen naar een nummer van de Belastingdienst is dan ook zelden voldoende. Het is vaak noodzakelijk om de overeenkomst zelf aan te passen of een maatwerkovereenkomst op te stellen.
Risico’s vooral voor de opdrachtgever
Hoewel de verantwoordelijkheid bij de Wet DBA meer verdeeld is, ligt een aanzienlijk risico nog steeds bij de opdrachtgever. Als de Belastingdienst achteraf oordeelt dat er sprake was van een dienstverband, kan zij de loonheffingen en premies alsnog bij de opdrachtgever verhalen. Zelfs als er in de overeenkomst afspraken zijn gemaakt over het doorbelasten van deze kosten aan de opdrachtnemer (vanwege een hoger uurtarief), is dit in de praktijk vaak niet afdwingbaar. Volgens artikel 20 van de Wet financiering sociale verzekeringen mogen premies namelijk niet op een werknemer worden verhaald. De loonbelasting moet uiteindelijk wel door de werknemer betaald worden, maar de administratieve last en het initiële risico liggen bij de opdrachtgever.
Je eigen overeenkomst laten beoordelen door de belastingdienst
Je hebt de mogelijkheid om je eigen opgestelde overeenkomst ter beoordeling voor te leggen aan de Belastingdienst. Zij beloven een reactietermijn van zes weken. Maar is dit altijd nodig?
Wanneer is beoordeling door de belastingdienst nuttig?
Een beoordeling door de Belastingdienst kan zinvol zijn bij langlopende opdrachten, zowel parttime als fulltime, waarbij het risico op een verkapt dienstverband groter is. Het geeft een zekere mate van pre-validatie op fiscale aspecten. Echter, als je zeker weet dat de fiscale aspecten in orde zijn en de opdracht van korte duur is, of als je als opdrachtnemer voor veel verschillende opdrachtgevers werkt, is een formele beoordeling minder urgent. De Belastingdienst zal immers altijd achteraf beoordelen of er daadwerkelijk volgens de afspraken is gewerkt en of de relatie terecht als opdrachtovereenkomst is aangemerkt.
Cruciale elementen voor een solide overeenkomst
Los van de fiscale aspecten zijn er tal van andere zaken die je in een overeenkomst goed moet vastleggen. Een degelijke overeenkomst voorkomt misverstanden en geschillen. Zorg ervoor dat je de volgende punten duidelijk adresseert:
- Looptijd en beëindiging: Is de overeenkomst voor bepaalde of onbepaalde tijd, of gekoppeld aan de voltooiing van een specifiek project? Hoe en onder welke voorwaarden kan de overeenkomst worden opgezegd, inclusief opzegtermijnen?
- Opdrachtomschrijving: Wat houdt de opdracht precies in? Is er sprake van een resultaatsverplichting (een concreet resultaat leveren) of een inspanningsverplichting (je best doen om een resultaat te bereiken)?
- Verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid: Wie draagt de verantwoordelijkheid als er iets misgaat? Wie is aansprakelijk voor eventuele schade?
- Vergoeding en kosten: Wat is de overeengekomen vergoeding? Welke aanvullende kosten mogen in rekening worden gebracht?
- Facturatie en betalingstermijn: Wanneer wordt er gefactureerd en binnen welke termijn dient de betaling te geschieden?
- Intellectueel eigendom: Wie is de eigenaar van de intellectuele eigendomsrechten die voortvloeien uit de opdracht?
Denk ook aan specifieke zaken die voor jouw opdracht belangrijk zijn en leg deze vast. Hoe gedetailleerder en specifieker de overeenkomst, hoe minder ruimte voor interpretatie achteraf.
Het nut van algemene voorwaarden
Werk je regelmatig met dezelfde soort opdrachten? Dan zijn algemene voorwaarden een onmisbaar instrument. Hierin leg je standaardafspraken en voorwaarden vast die van toepassing zijn op al je transacties met opdrachtgevers of -nemers. Hoewel de algemene voorwaarden als een vast document dienen, kun je in een specifieke overeenkomst altijd verwijzen naar bepalingen uit je algemene voorwaarden, en eventueel aangeven dat specifieke bepalingen voor die opdracht afwijken of komen te vervallen.
Conclusie: de wet dba en modelovereenkomsten in 2026
De afschaffing van de VAR en de invoering van de Wet DBA hebben de dynamiek tussen opdrachtgevers en opdrachtnemers blijvend veranderd. Hoewel de modelovereenkomsten van de Belastingdienst een handig startpunt kunnen zijn, bieden ze geen absolute zekerheid. Het blijft cruciaal om goede, gedetailleerde en op maat gemaakte overeenkomsten op te stellen die de werkelijke aard van de samenwerking weerspiegelen. Zorg er bovendien voor dat je ook daadwerkelijk handelt conform de afspraken in de overeenkomst. Alleen dan minimaliseer je de risico’s op boetes en naheffingen van de Belastingdienst in 2026 en daarna.
