Wat is retentierecht precies?
Als ondernemer krijg je soms te maken met klanten die hun facturen niet betalen. In zulke situaties kan het retentierecht een krachtig instrument zijn. Simpel gezegd, retentierecht geeft je het recht om een zaak die je onder je hebt, niet terug te geven aan de eigenaar totdat de openstaande vordering is voldaan. Dit geldt voor zowel roerende zaken (zoals een auto) als onroerende zaken (zoals een gebouw). Het doel is de druk op de schuldenaar op te voeren om de betaling alsnog te voldoen.
Voorbeelden uit de praktijk
- Een autogarage repareert een voertuig. Zolang de klant de reparatiekosten niet betaalt, mag de garage de auto weigeren af te geven.
- Een aannemer bouwt een aanbouw aan een woning. De oplevering vindt pas plaats wanneer de opdrachtgever de laatste termijn heeft voldaan.
Wanneer kun je retentierecht toepassen?
Het retentierecht is niet zomaar toepasbaar in elke situatie. Er zijn specifieke voorwaarden waaraan voldaan moet zijn. Het is belangrijk om deze goed te kennen om juridische complicaties te voorkomen.
De vordering moet opeisbaar zijn
De belangrijkste voorwaarde is dat je een opeisbare vordering hebt op de schuldenaar. Dit betekent dat de betalingstermijn is verstreken en de klant in gebreke is gebleven. Een juridische tekortkoming is hierbij voldoende; er hoeft geen sprake te zijn van opzet of nalatigheid van de debiteur.
Feitelijke macht over de zaak
Om retentierecht uit te oefenen, moet je de betreffende zaak daadwerkelijk in je bezit hebben en deze onder je controle houden. Dit wordt ook wel de ‘feitelijke macht’ genoemd. Bij roerende zaken is dit vaak duidelijk (de auto staat in je garage). Bij onroerende zaken, zoals een bouwproject, moet je ervoor zorgen dat je de controle over het terrein of het gebouw behoudt, bijvoorbeeld door toegang te ontzeggen met hekwerken of sloten.
Ook tegen derden?
Een interessant aspect van het retentierecht is dat het soms ook tegen derden kan worden ingeroepen. Stel, de eigenaar van een gerepareerde auto verkoopt deze aan een nieuwe eigenaar voordat de reparatiekosten zijn betaald. De garagehouder mag dan ook ten opzichte van de nieuwe eigenaar weigeren de auto af te geven totdat de vordering is voldaan. Dit versterkt de positie van de retentor aanzienlijk.
Grenzen aan het retentierecht
Hoewel krachtig, kent het retentierecht ook zijn beperkingen. Het is niet bedoeld als een algemeen incassomiddel voor elke openstaande vordering.
Niet alle documenten
Een voorbeeld hiervan is een accountant. Deze mag wel een door hem opgestelde jaarrekening achterhouden zolang de factuur niet is voldaan. Echter, documenten die de accountant niet zelf heeft bewerkt, zoals originele facturen, notariële akten of notulen die de klant zelf heeft aangeleverd, mogen niet worden ingehouden. Deze blijven eigendom van de klant en moeten worden teruggegeven.
Geen retentierecht bij overmacht of verjaring
Het retentierecht is niet van toepassing als de schuldenaar de schuld niet kan voldoen door overmacht. Ook als de vordering verjaard is, vervalt het recht om de zaak in te houden. Verder kun je geen retentierecht uitoefenen als je zelf in gebreke bent gebleven bij het uitvoeren van de opdracht, bijvoorbeeld door het leveren van ondeugdelijk werk.
Retentierecht en faillissement in 2026
Wat gebeurt er als de schuldenaar failliet gaat terwijl jij retentierecht uitoefent? In 2026 gelden de volgende regels:
- De curator zal de zaak waarop het retentierecht rust, verkopen.
- Jij als schuldeiser krijgt met voorrang uit de opbrengst van die verkoop betaald. Dit betekent dat je een bevoorrechte positie hebt ten opzichte van andere schuldeisers, met uitzondering van enkele specifieke preferente schuldeisers.
- De curator heeft ook de mogelijkheid om jouw vordering zelf te voldoen, waardoor de zaak terugkeert in de faillissementsboedel. Dit gebeurt vaak als de curator verwacht dat de verkoopopbrengst aanzienlijk hoger zal zijn dan jouw vordering.
Het retentierecht biedt dus ook in geval van faillissement een sterke bescherming voor jouw belangen als ondernemer.
Conclusie: gebruik retentierecht strategisch
Het retentierecht is een waardevol instrument in jouw arsenal tegen wanbetaling. Door de juiste toepassing kun je de druk opvoeren en je positie versterken om openstaande vorderingen te innen. Zorg er altijd voor dat je de voorwaarden en beperkingen goed begrijpt en raadpleeg bij twijfel een juridisch adviseur. Zo voorkom je misstappen en maximaliseer je de effectiviteit van dit recht.
