De wet dba en schijnzelfstandigheid: wat verandert er in 2026?
Vanaf 1 januari 2026 intensiveert de Belastingdienst de handhaving van de Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (Wet DBA). Dit heeft grote gevolgen voor zowel opdrachtgevers als zzp’ers. De Wet DBA is in het leven geroepen om te controleren of er sprake is van een echte zelfstandige relatie of van een verkapt dienstverband. De Belastingdienst baseert haar beoordeling op de schriftelijke afspraken én vooral op de feitelijke uitvoering van de samenwerking. Ben jij als ondernemer of zzp’er hierop voorbereid?
Hoewel de focus in eerste instantie ligt op ‘uitwassen en uitbuiting’, moeten alle partijen rekening houden met strengere controles. Het is essentieel om je nu al te verdiepen in de risico’s en mogelijke oplossingen om problemen te voorkomen.
Financiële en operationele risico’s voor opdrachtgevers
Als opdrachtgever kun je met aanzienlijke risico’s te maken krijgen wanneer de Belastingdienst schijnzelfstandigheid vaststelt:
1. hoge financiële eisen
Bij constatering van schijnzelfstandigheid kan de Belastingdienst correcties, naheffingen en boetes opleggen. Deze kunnen tot wel vijf jaar teruggaan, zelfs voor samenwerkingen die al vóór 2026 plaatsvonden. Denk hierbij aan:
- Loonbelasting en premies: Een zzp’er die achteraf als werknemer wordt gezien, betekent dat je als opdrachtgever alsnog loonbelasting en sociale premies moet afdragen. Dit kan voor een jaarlijks gefactureerd bedrag van € 130.000 (een ervaren professional) oplopen tot zo’n € 80.000 aan naheffingen.
- Boetes: Bovenop de naheffingen kunnen boetes van 25% van de bruto-omzet worden opgelegd.
- Werknemersrechten: De zzp’er kan aanspraak maken op rechten die gelden bij een dienstverband, zoals vakantiegeld, doorbetaling bij ziekte en ontslagvergoeding. Dit leidt tot extra administratieve lasten en juridische kosten.
2. bedrijfscontinuïteit onder druk
Gedwongen beëindiging van samenwerkingen met zzp’ers vanwege schijnzelfstandigheid kan leiden tot:
- Projectvertragingen: Cruciale projecten kunnen stil komen te liggen.
- Verlies van kennis: Waardevolle expertise en ervaring verdwijnen uit je organisatie.
- Verhoogde werkdruk: Bestaande teams moeten extra taken opvangen.
3. verlies van flexibiliteit
De mogelijkheid om snel te schakelen en specialistische kennis in te huren, is een groot voordeel van samenwerken met zzp’ers. Als deze flexibiliteit wegvalt, wordt het moeilijker om projecten op te pakken en snel in te spelen op marktontwikkelingen.
Gevolgen voor zzp’ers: minder opdrachten en financiële nadelen
Ook voor zelfstandigen brengt de strengere handhaving van de Wet DBA risico’s met zich mee:
1. verlies van fiscale voordelen
Zzp’ers kunnen belangrijke fiscale voordelen, zoals de zelfstandigenaftrek en de mkb-winstvrijstelling, verliezen. In sommige gevallen moeten deze met terugwerkende kracht, tot wel vijf jaar terug, worden terugbetaald. Dit kan ook gevolgen hebben voor de jaren vóór 2026.
2. minder opdrachten
Opdrachtgevers zullen voorzichtiger worden met het inhuren van zzp’ers, wat kan leiden tot minder opdrachten of het beëindigen van bestaande samenwerkingen. Dit creëert onzekerheid voor zzp’ers en kan hun inkomstenstroom beïnvloeden.
3. onzekerheid en beroepsverandering
De onzekerheid over de aard van de arbeidsrelatie kan het voor zzp’ers lastiger maken om langdurige opdrachten te vinden. In extreme gevallen kan dit zelfs betekenen dat professionals hun huidige werkzaamheden niet langer als zelfstandige kunnen uitvoeren.
Praktische oplossingen om schijnzelfstandigheid te voorkomen
Er zijn diverse strategieën om de risico’s van schijnzelfstandigheid te mitigeren:
1. beperking of stopzetting van zzp-inzet
Hoewel dit de risico’s op schijnzelfstandigheid direct verkleint, brengt het aanzienlijke nadelen met zich mee. In de huidige krappe arbeidsmarkt kan het vinden van geschikte medewerkers lastig zijn, en het verlies van flexibiliteit kan de bedrijfsvoering schaden.
2. zzp’ers in loondienst nemen
Dit is een directe oplossing voor schijnzelfstandigheid, maar het vermindert de flexibiliteit van je bedrijf aanzienlijk. Daarnaast brengt het extra kosten en verplichtingen met zich mee, zoals salarisadministratie, sociale lasten en werknemersrechten. Bovendien kan een zzp’er die na een lange samenwerking in dienst komt, aanspraak maken op opgebouwd arbeidsverleden.
3. payrolling
Bij payrolling komt de zzp’er formeel in dienst bij een payrollbedrijf. Dit bedrijf neemt de juridische en administratieve werkgeversrol over, waardoor het risico op schijnzelfstandigheid voor jou als opdrachtgever verdwijnt. Voor de zzp’er kan dit echter minder aantrekkelijk zijn, aangezien de vrijheid en flexibiliteit, die juist kenmerkend zijn voor het zzp-schap, afnemen.
4. detachering
Detachering biedt een balans tussen flexibiliteit en zekerheid. De zzp’er is dan in dienst bij een detacheringsbureau en wordt door dat bureau uitgezonden naar verschillende opdrachtgevers. Dit beperkt de risico’s voor jou als opdrachtgever. Voor de zzp’er biedt het meer zekerheid dan pure freelancing, maar vaak wel minder vrijheid dan een pure zzp-constructie.
5. innovatieve maatwerkoplossingen
Er ontstaan steeds meer creatieve constructies die de risico’s van schijnzelfstandigheid beperken, terwijl ze de zelfstandige professional voldoende vrijheid en flexibiliteit bieden. Deze oplossingen richten zich op het creëren van een juridisch houdbare situatie waarbij de zzp’er de mogelijkheid behoudt om zelfstandig te opereren, bijvoorbeeld door meerdere opdrachtgevers te hebben en zelf te beslissen over werktijden en vakanties. Sommige partijen bieden constructies aan waarbij de professional in dienst komt bij een bemiddelaar, maar wel de vrijheid behoudt om zelf opdrachten te kiezen en beloond wordt naar prestatie, aangevuld met een vast basisinkomen.
Conclusie: bereid je voor op 2026
De strengere handhaving van de Wet DBA in 2026 vraagt om actie van zowel opdrachtgevers als zzp’ers. Het is cruciaal om je huidige samenwerkingsvormen kritisch te beoordelen en waar nodig aan te passen. Door proactief te handelen en te onderzoeken welke juridisch sluitende en flexibele constructies beschikbaar zijn, kun je financiële en operationele risico’s vermijden en blijven profiteren van de voordelen van externe expertise.
