Grote onwetendheid onder zzp’ers over handhaving wet dba in 2026
De handhaving van de Wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) is sinds 1 januari 2026 een feit, en dat zorgt voor flink wat reuring. Uit recente analyses blijkt dat meer dan de helft van de zzp’ers niet goed op de hoogte is van de aangescherpte regels en de mogelijke gevolgen daarvan. Deze onwetendheid kan leiden tot aanzienlijke risico’s voor zowel zelfstandige professionals als hun opdrachtgevers.
De Wet DBA, die in 2016 werd geïntroduceerd om schijnzelfstandigheid tegen te gaan, is jarenlang nauwelijks gehandhaafd. Daar is nu verandering in gekomen. De Belastingdienst controleert actief op arbeidsrelaties die op papier zelfstandig lijken, maar in de praktijk veel weg hebben van een dienstverband. Dit wordt ‘schijnzelfstandigheid’ genoemd.
Wat is schijnzelfstandigheid en waarom is het een probleem?
Schijnzelfstandigheid ontstaat wanneer een arbeidsrelatie tussen een opdrachtgever en een zzp’er in werkelijkheid voldoet aan de criteria van een dienstverband. Dit betekent dat de zzp’er, ondanks de contractuele afspraken, feitelijk als werknemer functioneert. De Belastingdienst ziet dit als een manier om loonheffingen en sociale premies te omzeilen, wat grote financiële gevolgen kan hebben voor zowel de zzp’er als de opdrachtgever.
De gevolgen kunnen variëren van naheffingen en boetes tot zelfs strafrechtelijke vervolging in extreme gevallen. Het is daarom van essentieel belang om je als ondernemer goed te verdiepen in de criteria die de Belastingdienst hanteert.
De belangrijkste indicatoren van schijnzelfstandigheid
De Belastingdienst kijkt naar diverse aspecten om te bepalen of er sprake is van schijnzelfstandigheid. Hieronder bespreken we de belangrijkste punten waar je als zzp’er en opdrachtgever op moet letten.
Voldoende opdrachtgevers: vermijd afhankelijkheid
Een cruciaal aspect van ondernemerschap is het werken voor meerdere opdrachtgevers. Uit onderzoek blijkt dat een aanzienlijk deel van de zzp’ers (ongeveer 35%) slechts 1 of 2 opdrachtgevers per jaar heeft. Dit kan een alarmsignaal zijn voor de Belastingdienst. Als je langdurig en exclusief voor één opdrachtgever werkt, kan de arbeidsrelatie sterk lijken op een dienstverband. Probeer daarom altijd een gevarieerde opdrachtportefeuille op te bouwen. Dit toont aan dat je als onafhankelijke ondernemer opereert en niet afhankelijk bent van één partij.
Zelfstandige acquisitie: toon ondernemerschap
Het actief werven van nieuwe opdrachten is een kenmerk van echt ondernemerschap. Het is positief dat meer dan de helft (54,1%) van de zzp’ers zelf nieuwe opdrachten binnenhaalt. Zzp’ers die voornamelijk of uitsluitend via bemiddelingsbureaus werken of afhankelijk zijn van één constante stroom opdrachten, lopen een groter risico om als schijnzelfstandige te worden aangemerkt. Zelf je netwerk onderhouden, offertes uitbrengen en marketingactiviteiten ontplooien, versterkt je positie als zelfstandig ondernemer.
Ondernemersrisico dragen: investeer in je bedrijf
Een ander belangrijk kenmerk is het dragen van ondernemersrisico. Dit houdt in dat je als zzp’er zelf investeert in bedrijfsmiddelen zoals een laptop, specialistische software, gereedschap, een bedrijfsauto of een eigen werkplek. Als je voornamelijk gebruikmaakt van de middelen en faciliteiten van je opdrachtgever, kan dit wijzen op een dienstverband. Gelukkig investeert de meerderheid (54%) van de zzp’ers zelf in hun apparatuur en vervoer. Er is echter ook een groep van 15,6% die nauwelijks investeert. Voor deze groep is het aan te raden om hier kritisch naar te kijken en meer te investeren in de eigen bedrijfsvoering, bijvoorbeeld door een professionele website, marketingmateriaal en eigen verzekeringen.
De gezagsverhouding: wie bepaalt hoe en wanneer?
De mate van zeggenschap over je werk is een cruciale factor. Het is positief dat een groot deel (79,3%) van de zzp’ers zelf de werkstructuur kan bepalen, inclusief hoe, waar en wanneer het werk wordt uitgevoerd. Een groep van 20,7% ervaart echter wel een gezagsverhouding. Als je opdrachtgever bepaalt wanneer je werkt, welke methoden je gebruikt, of andere voorwaarden oplegt die normaal gesproken gelden voor werknemers, kan dit duiden op schijnzelfstandigheid. Als zzp’er moet je de vrijheid hebben om je werk naar eigen inzicht in te delen en uit te voeren, zonder directe sturing van de opdrachtgever.
Duidelijke opdrachtovereenkomsten: juridische zekerheid
De grens tussen zelfstandigheid en schijnzelfstandigheid is niet altijd scherp. Daarom is een heldere en juridisch correcte opdrachtovereenkomst van groot belang. Uit onderzoek blijkt dat 45,5% van de zzp’ers altijd een overeenkomst gebruikt, wat een goede zaak is. Zorgwekkender is dat 37,7% van de zzp’ers nooit een opdrachtovereenkomst sluit. Dit creëert onnodige risico’s voor beide partijen.
Het is essentieel om voor elke samenwerking een op maat gemaakte overeenkomst op te stellen. Deze overeenkomst moet de werkelijkheid van de arbeidsrelatie nauwkeurig weergeven. De Belastingdienst kijkt namelijk niet alleen naar wat er op papier staat, maar vooral naar de feitelijke uitvoering van het werk.
Risico’s in kaart brengen en minimaliseren
De actieve handhaving van de Wet DBA door de Belastingdienst in 2026 onderstreept de noodzaak voor zzp’ers en hun opdrachtgevers om hun arbeidsrelaties kritisch te evalueren. Hoewel veel zelfstandigen hun onafhankelijkheid goed waarborgen, loopt een aanzienlijke groep risico.
De Belastingdienst richt zich in eerste instantie op de meest schrijnende gevallen, zoals gedwongen zelfstandigheid, onderbetaling en constructies met arbeidsmigranten. In situaties waar de zelfstandigheid niet direct duidelijk is, zal de Belastingdienst maatwerk leveren. Dit betekent dat zzp’ers die per ongeluk een fout maken, niet direct worden geconfronteerd met boetes of naheffingen. Echter, dit neemt niet weg dat je als ondernemer direct actie moet ondernemen om mogelijke risico’s te identificeren en de gevolgen van schijnzelfstandigheid te minimaliseren.
Neem de tijd om je huidige situatie te controleren en waar nodig aan te passen. Wees proactief en zorg ervoor dat je arbeidsrelaties voldoen aan de eisen van de Wet DBA om toekomstige problemen te voorkomen.
