Schijnzelfstandigheid: een actueel thema voor elke ondernemer
Werk je als ondernemer met zzp’ers of ben je zelf zzp’er? Dan is het cruciaal om op de hoogte te zijn van de regels rondom schijnzelfstandigheid. Sinds 2025 is de Belastingdienst weer actief aan het handhaven, en de ontwikkelingen in 2026 maken het landschap nog complexer. Voorkom hoge naheffingen en zorg dat je bedrijfsactiviteiten voldoen aan de geldende wet- en regelgeving.
Waarom is schijnzelfstandigheid nu zo belangrijk?
Het handhavingsmoratorium op schijnzelfstandigheid is per 1 januari 2025 beëindigd. Dit betekent dat de Belastingdienst weer actief controles uitvoert. Hoewel er in 2025 nog geen boetes werden uitgedeeld, kunnen er wel degelijk naheffingen worden opgelegd voor niet afgedragen loonbelasting en premies. Deze bedragen kunnen aanzienlijk zijn en je bedrijf financieel in de problemen brengen.
De focus ligt niet langer op wat er in contracten staat, maar op de feitelijke uitvoering van het werk. Dit is een belangrijke verschuiving die al werd ingezet met jurisprudentie zoals het Deliveroo-arrest.
Het deliveroo-arrest: de praktijk is leidend
De uitspraak van de Hoge Raad in het Deliveroo-arrest (2023) heeft een precedent geschapen. Hoewel maaltijdbezorgers werkten op basis van een overeenkomst van opdracht, oordeelde de rechter dat er sprake was van een arbeidsovereenkomst. De reden? De feitelijke werkzaamheden en de manier waarop deze werden uitgevoerd, wezen op een gezagsverhouding.
Dit arrest benadrukt dat de inhoud van een contract minder zwaar weegt dan de praktijk. Een zzp’er is geen echte zelfstandige als:
- Jij als opdrachtgever bepaalt hoe, waar en wanneer het werk wordt uitgevoerd.
- De zzp’er economisch sterk afhankelijk is van jouw bedrijf.
- De zzp’er weinig tot geen vrijheid heeft in de uitvoering van de werkzaamheden.
De wet dba en de verschuiving in handhaving
De Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties (Wet DBA) verving in 2016 de Verklaring Arbeidsrelatie (VAR). De Wet DBA had als doel meer duidelijkheid te scheppen, maar leidde in de praktijk tot veel onzekerheid. Hierdoor werd er jarenlang nauwelijks gehandhaafd, behalve bij situaties van opzettelijk misbruik.
Een veelvoorkomend misverstand is dat de Belastingdienst de Wet DBA weer volledig handhaaft. In werkelijkheid ligt de focus op het Handhavingsplan arbeidsrelaties. Dit plan richt zich op de feitelijke beoordeling van de arbeidsrelatie, conform de uitspraken van de Hoge Raad. De Belastingdienst kijkt dus verder dan alleen de contracten.
Signalen van een mogelijke arbeidsovereenkomst
Om te bepalen of er sprake is van een arbeidsovereenkomst in plaats van een opdrachtovereenkomst met een zzp’er, let de Belastingdienst op diverse signalen:
- De werkzaamheden zijn structureel en behoren tot de kernactiviteiten van je bedrijf.
- De zzp’er volgt jouw instructies of vaste procedures op.
- Jij bepaalt de werktijden, werkwijze of locatie.
- De opdrachtnemer draagt weinig tot geen ondernemersrisico.
Zijn er meerdere van deze elementen aanwezig, dan is de kans groot dat de Belastingdienst de relatie als werknemerschap zal kwalificeren.
Verduidelijking door 9 beoordelingspunten (2024)
Om ondernemers meer handvatten te bieden, heeft de Belastingdienst eind 2024 een toelichting gepubliceerd met 9 beoordelingspunten voor arbeidsrelaties. Deze punten vormen een afwegingskader om te bepalen of er sprake is van loondienst of zelfstandig ondernemerschap:
- Aard en duur van de werkzaamheden.
- Wie bepaalt de inhoud van het werk en de werktijden?
- Mate van organisatorische inbedding in jouw bedrijf.
- Is de opdrachtnemer verplicht het werk zelf uit te voeren?
- Hoe zijn de afspraken tot stand gekomen?
- Hoe is de beloning geregeld?
- Wat is de hoogte van de beloning?
- Draagt de opdrachtnemer commercieel risico?
- Gedraagt de opdrachtnemer zich als ondernemer?
Hulpmiddelen voor ondernemers in 2026
Gelukkig zijn er diverse tools beschikbaar die je helpen bij het beoordelen van arbeidsrelaties en het voorkomen van schijnzelfstandigheid:
- Webmodule Beoordeling Arbeidsrelatie: Een online vragenlijst van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid die inzicht geeft. Houd er rekening mee dat de uitkomst niet juridisch bindend is, maar wel een indicatie geeft.
- Keuzehulp voorkomen van schijnconstructies: Ook dit is een hulpmiddel van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid om de juiste contractvorm te kiezen.
Geen nieuwe modelovereenkomsten meer
De Belastingdienst beoordeelt sinds september 2024 geen nieuwe modelovereenkomsten meer. Bestaande goedgekeurde modelovereenkomsten mogen nog tot eind 2029 gebruikt worden, maar bieden geen garantie meer. De praktijk blijft doorslaggevend.
Nieuwe wetgeving: wet vbar en de zelfstandigenwet
De overheid werkt aan nieuwe wetgeving om de grens tussen werknemer en zzp’er duidelijker te maken. Dit zijn de belangrijkste ontwikkelingen:
Wetsvoorstel wet verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden (vbar)
Dit wetsvoorstel, dat mogelijk in 2026 in werking treedt, stelt dat iemand in loondienst is als:
- Het werk onder inhoudelijke aansturing plaatsvindt.
- De werkzaamheden organisatorisch zijn ingebed in jouw bedrijf.
- De zzp’er niet voor eigen rekening en risico werkt.
Wanneer aansturing of inbedding zwaarder weegt dan het ondernemersrisico, wordt de relatie als loondienst beschouwd. Door kritiek op het oorspronkelijke voorstel is het aangepast en de invoering vertraagd.
Tegenvoorstel uit de tweede kamer: de zelfstandigenwet
Als alternatief is er een wetsvoorstel ingediend door vier partijen, de ‘Zelfstandigenwet’. Dit voorstel, geïnspireerd op het Belgische model, omvat de volgende hoofdpunten:
- Zelfstandigentoets: Hierbij wordt getoetst of iemand buiten de betreffende opdracht als zelfstandige opereert. Criteria zijn onder andere een KvK- en btw-nummer, het lopen van ondernemersrisico, investeringen in bedrijfsmiddelen, meerdere opdrachtgevers, zichtbaarheid in de markt en eigen verzekeringen (arbeidsongeschiktheid, pensioen).
- Werkrelatietoets & sectorale risico’s: Beoordeelt of de opdracht zelf op zelfstandige basis kan worden uitgevoerd, met aandacht voor vrijheid in werktijd en uitvoering, vrije wil bij opdrachtacceptatie en afwezigheid van hiërarchische controle.
- Sectoraal rechtsvermoeden: In risicosectoren (denk aan bezorging zonder eigen voertuig) wordt sneller een arbeidsovereenkomst aangenomen, tenzij dit via de werkrelatietoets kan worden weerlegd.
De Zelfstandigenwet sluit aan bij de bestaande rechtspraak, inclusief het Deliveroo-arrest, en laat het gezichtspunt ‘inbedding’ bewust weg vanwege de onduidelijkheid. Dit voorstel geniet brede steun onder zzp’ers.
Wat betekent dit voor jou als ondernemer in 2026?
De ontwikkelingen rond schijnzelfstandigheid zijn in 2026 nog volop in beweging. Het risico op naheffingen is reëel, en de Belastingdienst handhaaft actief. Neem je arbeidsrelaties serieus en beoordeel deze kritisch. Twijfel je over de status van een zzp’er? Raadpleeg dan een juridisch adviseur of maak gebruik van de beschikbare hulpmiddelen.
Het is essentieel om je overeenkomsten en de feitelijke uitvoering van de werkzaamheden regelmatig te controleren. Zo voorkom je onaangename verrassingen en zorg je ervoor dat jouw bedrijf compliant is met de geldende regelgeving.
