De wet arbeid en zorg (wazo): een overzicht voor 2026
Als ondernemer of MKB-eigenaar krijg je regelmatig te maken met verlofaanvragen van je personeel. De Wet Arbeid en Zorg (WAZO) vormt hiervoor de basis en regelt diverse soorten verlof, zodat je werknemers werk en privé beter kunnen combineren. Sommige van deze verlofvormen zijn betaald, andere onbetaald, en de duur en voorwaarden variëren. Het is essentieel dat je als werkgever op de hoogte bent van de meest recente regels en je verplichtingen voor 2026.
Calamiteitenverlof en kort verzuimverlof
Calamiteitenverlof is bedoeld voor acute, onvoorziene noodsituaties die direct ingrijpen vereisen. Denk hierbij aan een plotseling sterfgeval in de directe familie, een bevalling van de partner, of een noodsituatie in de woning zoals een gesprongen waterleiding. De duur van dit verlof is flexibel; het duurt net zo lang als nodig is om de acute situatie op te lossen, meestal van enkele uren tot een paar dagen. Gedurende deze periode ben je verplicht het volledige loon door te betalen. Als de situatie na de eerste dag overgaat in zorgbehoefte, kan het calamiteitenverlof overgaan in kortdurend zorgverlof.
Kortdurend zorgverlof
Wanneer een werknemer voor een ziek kind, partner of ouder moet zorgen, en hij de enige is die deze zorg kan verlenen, kan hij kortdurend zorgverlof opnemen. De omvang van dit verlof is vastgesteld op tweemaal het wekelijkse aantal arbeidsuren per jaar. Werkt je werknemer bijvoorbeeld 40 uur per week, dan heeft hij recht op 80 uur (10 dagen) zorgverlof. Bij een werkweek van 36 uur is dit 72 uur (9 dagen). Deze dagen hoeven niet aaneengesloten te worden opgenomen. Tijdens dit verlof betaal je minimaal 70% van het loon door. Let op: in de cao kunnen afwijkende afspraken zijn gemaakt over de duur en betaling.
Zwangerschaps- en bevallingsverlof
Zwangere werkneemsters hebben recht op minimaal zestien weken zwangerschaps- en bevallingsverlof. Het zwangerschapsverlof kan starten vanaf zes weken voor de uitgerekende datum en uiterlijk vier weken ervoor. Na de bevalling heeft de werkneemster recht op minimaal tien weken bevallingsverlof. Indien ze eerder wil terugkeren, mag dit op zijn vroegst 42 dagen na de bevalling. Voor langere verlofperiodes kan aansluitend ouderschapsverlof worden aangevraagd. Als werkgever hoef je het salaris niet door te betalen; de werkneemster ontvangt via het UWV een uitkering ter hoogte van haar loon. Je kunt deze aanvraag indienen bij het UWV.
Adoptieverlof
Bij de adoptie van een kind heeft een werknemer recht op adoptieverlof. Dit verlof duurt maximaal zes aaneengesloten weken en kan worden opgenomen vanaf twee weken vóór tot zestien weken ná de officiële adoptie. Bij gelijktijdige adoptie van meerdere kinderen geldt het verlof slechts één keer. Net als bij zwangerschapsverlof hoef je als werkgever het salaris niet door te betalen; de werknemer ontvangt een uitkering van het UWV ter hoogte van het loon. Deze uitkering vraag je samen met de werknemer aan bij het UWV.
Geboorteverlof en aanvullend geboorteverlof
Partners hebben na de geboorte van hun kind recht op geboorteverlof, ook wel kraamverlof genoemd. Dit betreft één keer de wekelijkse arbeidsduur, waarbij het volledige loon wordt doorbetaald. Aansluitend hierop kan de partner aanvullend geboorteverlof opnemen. Dit duurt maximaal vijf keer de wekelijkse arbeidsduur. Gedurende het aanvullend verlof hoef je als werkgever geen loon door te betalen. De werknemer kan via het UWV een uitkering aanvragen ter hoogte van 70% van zijn dagloon. Ook deze aanvraag dien je samen met de werknemer in bij het UWV.
Ouderschapsverlof
Werknemers die zorgen voor een eigen, stief-, adoptie- of pleegkind onder de acht jaar, en met wie ze op hetzelfde adres wonen en voor de opvoeding verantwoordelijk zijn, hebben recht op ouderschapsverlof. Het wettelijke recht bedraagt 26 weken per werknemer. Sinds 2022 is een deel van dit verlof betaald. De werknemer heeft recht op 9 weken betaald ouderschapsverlof, op te nemen in het eerste levensjaar van het kind. Tijdens deze 9 weken kan de werknemer een uitkering van 70% van het dagloon ontvangen van het UWV. Voor de overige weken van het ouderschapsverlof hoef je als werkgever geen loon door te betalen. Werknemers kunnen eventueel gebruikmaken van een levensloopregeling of spaarloonrekening om de onbetaalde periode te financieren.
Langdurend zorgverlof
Langdurend zorgverlof is bedoeld voor de verzorging van een levensbedreigend zieke partner, kind of ouder. Dit verlof geldt niet voor chronische ziekten, tenzij deze levensbedreigend zijn. Een werknemer mag op jaarbasis maximaal zes keer de wekelijkse arbeidsduur aan verlofuren opnemen. Bij een 40-urige werkweek komt dit neer op zes weken verlof. Het verlof mag niet langer dan achttien weken duren. Indien de zieke na deze periode nog steeds levensbedreigend ziek is, kan de werknemer onbetaald verlof opnemen. Gedurende het langdurend zorgverlof hoef je als werkgever geen loon door te betalen over de verlofuren. Over de uren die je werknemer in deeltijd werkt, betaal je uiteraard wel loon.
Onbetaald verlof
Naast de wettelijke verlofregelingen kan een werknemer in overleg met jou onbetaald verlof opnemen. Dit kan variëren van een lange reis, een sabbatical, tot een studie of verlof voorafgaand aan pensioen. De duur is in principe onbepaald en wordt in onderling overleg vastgesteld. Tijdens onbetaald verlof betaal je geen salaris. Je werknemer kan hiervoor eventueel een beroep doen op een levensloopregeling of spaarloonrekening.
Verlof aanvragen: procedure en aandachtspunten
Een tijdige aanvraag is cruciaal voor een soepele afhandeling van verlof. Je werknemer dient de verlofaanvraag minimaal twee weken van tevoren schriftelijk in te dienen. Dit geeft jou de mogelijkheid om te anticiperen op de afwezigheid en eventueel vervanging te regelen. Een goede communicatie tussen jou en je werknemer draagt bij aan een optimale regeling voor beide partijen.
Afwijkende afspraken en weigering van verlof
In de cao, met de ondernemingsraad of de personeelsvertegenwoordiging kun je afwijkende afspraken maken over de duur en betaling van verlof. Deze afspraken prevaleren boven de wettelijke regelingen, mits ze gunstiger zijn voor de werknemer. Let wel op uitzonderingen: bij calamiteitenverlof mag een werknemer bijvoorbeeld geen vakantiedagen opnemen. Raadpleeg altijd de WAZO-regels en de cao voordat je afspraken maakt. Belangrijk: de werknemer moet altijd akkoord gaan; je kunt hem niets opleggen.
In uitzonderlijke gevallen mag je verlof weigeren, namelijk als je bedrijf door het verlof in ernstige problemen komt. Het is dan verstandig om een duidelijke verklaring te geven aan de werknemer. Zoek altijd naar compromissen om een gang naar de rechter te vermijden.
Ontslag tijdens verlofperiode
Een werknemer die met verlof is, mag je in principe niet ontslaan vanwege het verlof zelf. Wel blijft het mogelijk om een contract te ontbinden om andere, geldige redenen die losstaan van het verlof.
Fiscale compensatie voor werkgevers
Als je als werkgever het loon van je werknemer (gedeeltelijk) doorbetaalt tijdens verlof, kun je in aanmerking komen voor fiscale compensatie. Dit betekent dat je een deel van het betaalde loon in mindering mag brengen op de afdracht van loonheffing. Voor de exacte regels en details kun je de website van de Belastingdienst raadplegen of advies inwinnen bij een boekhouder of belastingadviseur.
Verlofregelingen voor zelfstandige ondernemers
Voor zelfstandigen gelden andere regels. Zij zijn niet in loondienst en moeten hun eigen verlof bekostigen. Kom je als zzp’er in financiële moeilijkheden door bijvoorbeeld zwangerschap of ziekte? Dan kan een BBZ-uitkering (Besluit Bijstandsverlening Zelfstandigen) of een rentedragende lening via de BBZ uitkomst bieden. Een financieel adviseur kan je hierover meer duidelijkheid geven en helpen de beste optie te vinden.
Veelgestelde vragen over wazo-verlof
Wat regelt de Wet Arbeid en Zorg?
De WAZO regelt diverse soorten verlof, zoals betaald ouderschapsverlof, zwangerschapsverlof, geboorteverlof en zorgverlof, om werknemers te ondersteunen bij het combineren van werk en privé.
Wat is kortdurend zorgverlof?
Kortdurend zorgverlof stelt werknemers in staat om tijdelijk verlof op te nemen voor de noodzakelijke verzorging van een ziek familielid, partner of kind wanneer zij de enige zijn die deze zorg kunnen bieden.
Wanneer nemen werknemers onbetaald verlof op?
Werknemers nemen onbetaald verlof op in diverse situaties, zoals bij langdurige zorg voor een ziek familielid (wanneer wettelijk verlof is uitgeput), voor een lange reis, een sabbatical of om een studie te volgen.
